IB માં તો એકદમ સાફ-સુથરી, ટેબલ બને - કૉલમ છેઃ Sample Calculation, Processed Data, Absolute Uncertainty. Error bars તો Graph પર જોવાશે! પણ એવો પૂરો ગોટાળો છે, કેમ કે મારા સ્ટૂડન્ટ્સ પણ ફક્ત 'રૂટ બીજા' ફોર્મ્યુલા ભરતા, uncertainty ક્યાંથી આવી એ ના જાણે! મારા પોતાના જૂના વિદ્યાર્થીઓના લેટર્સની સ્ટેક મને યાદ અપાવે છે કે સમજવું જરૂરી છે, ફક્ત દેખાડવું નહીં.

મારા ડોક્ટર કહે છે કે આવી કેન્સરની નિશાનીઓ સામાન્ય પેટની તકલીફ જેવી લાગે, તેથી લોકો જાણતા નથી. KRAS એ કોઈ ગેનેટિક વાત છે. પણ મેં તો પચાસ વર્ષ સુધી ગુલાબજામ અને ઝટપટ ખાધું અને કંઈ ન થ્યું; આજકાલ થોડી શુગર થઈ તો સૌ ડરાવે છે!

Hybrid vigour એટલે બે અલગ જાતના છોડનો સંકર, જે પહેલી પેઢીમાં ભરપૂર ઉપજ આપે. પણ, એના બીજ બચાવી રોપીએ તો ઉપજ અડધી થઈ જાય! માટે જ ખેડૂતને દર વર્ષે નવા બીજ ખરીદવાં પડે. આ બાબત મને મારી બહેનના ઘરમાં નાના બગીચામાં મરઘાંની જુદી જાતો ભેગી કરતાં સમજાઈ – બીજી પેઢીમાં ગમે તે થઈ જાય!

અરે, પ્રીમેચ્યોર બાળકની શક્યતા તો હોસ્પિટલના સુવિધા પર જ ટકી છે. અમારા ગામમાં તો ૩૪ અઠવાડિયા પહેલાં જન્મેલું શિશુ જીવાતું નથી, કારણ કે અહીં વેંટિલેટર જેવી સુવિધા નથી. મારી ભત્રીજી સાત મહિનામાં જન્મી હતી, અને શહેર લઈ જવામાં બસની ધખધખ ધગશમાં જ તેનો દમ નીકળી ગયો હતો.

વાહ, PUC Mathsમાં તો દરેક chapterમાં કડક proof-based questions આવે છે, જ્યારે NCERT તો સીધા formula અને direct application પર focus કરે! મારા ગામના બાળકોને પહેલી વાર PUCનું paper જોવાથી તો ચક્કર ખાઈ જાય છે. પણ આ તો મારા પોતાના PUCના notes વારંવાર ઉકેલતા જે ટેન્શન થાય છે એનાથી કહી શકું છું – PUC તમારી ખાદીની કમર તોડી નાખે છે!

Linguistics vancho language na science chhe, jema phonetics sound nu, syntax sentence structure nu, ane morphology word banavani rit nu study thay chhe! Computer science aaje badhu badal didhu chhe, ke software ane AI language ne analyze ane generate kare chhe — mane to programming na samjhat ghalti thai, etle aaje data entry ma kevi automatic tools avi sake teni khabar chhodi jay chhe! Pachi students ni letters computer thi translate karva na sauthi hu manual ja kari daftar ma bhare chhu, jo programming avtu hot to shu sundar hota!

અરે, HCF ની વાત કરો તો મને યાદ આવે છે કે મારી ગણિતની ક્લાસમાં હું શ્યામ સરને કાગળની હવાઈજહાજ બનાવતો જોયા કરતો હતો! પણ યાદ છે, Euclidની લેમા એટલી વાર ભાગવું અને શેષ શોધવો, જ્યાં સુધી શૂન્ય ન આવે. મારા સ્કૂટરનું ભાગું કરાવવા જેટલું જ થાકાણ કરે છે – ૮૬૭ ને ૨૫૫ વડે ભાગો, પછી બાકીની સંખ્યા વડે ભાગો, એમ ચાલુ રાખો. મારા તો એ વિદ્યાર્થીઓના કાગળો જ છે જે મને યાદ દેવડાવે છે કે ભલે ગણિત ન સમજ્યો, પણ હું એમને ત

એ તો ICSEમાં similarity ke સખ્ત નિયમ હશે, પણ અમારા CBSEમાં તો "AAA, SSS, SAS" એ ત્રણ કસોટીમાંથી કોઈ એક લાગુ પાડીને લખવાનું હોય. શિક્ષક તો vertex correspondence બરાબર લખાવ્યા વગર પૂરા માર્ક્સ આપતા જ નથી! મારા વર્ગમાં તો એક છોકરો હંમેશા ઉલટા લખી દેતો – મારી જૂની સ્કૂટર જેમ, તેનામાં પણ A ને D સાથે જોડવાને બદલે ક્યારેક A ને F પણ જોડી દેતો!

ભાઈ, એ Act તો ગલીના વેપારીને ટિકિટ અને સલામતી આપવાની વાત કરે છે, પણ અમારા ઇલાકામાં સર્વે તો બરાબર થયો જ નહીં! મને ગયા વર્ષે જ અરજી કરી હતી, પણ હજી વેન્ડિંગ સર્ટિફિકેટ મળ્યું નથી. અને 'સરકારી સુરક્ષા' વાત એવી છે કે જ્યારે પેટ્રોલ ભાવ વધે ત્યારે મારી ચાટની ગાડી પણ થાણામાં ખેંચી જાય છે!

ભાઈ, 90% AS માં પણ A* નો ગાંડો ફેર છે! મેં પણ એવું જ વિચારીને થોડી બેકબેન્ડીં કરી, અને પછી A-Level માં મારા માર્ક્સને બસ થોડા નંબરોએ જ પીછું છોડ્યું. મારી નોટબુકમાં એ A* ની જગ્યાએ 'A' હવે મને વરસાદમાં સ્કૂટર ઠીક કરાવવાની યાદ અપાવે છે.

અરે, શહેરમાં તો બાઈક ચલાવવી જોખમ લાગે, પણ અમારા નાનકડા શહેરમાં સાઈકલ ચલાવવામાં તો મજા જ આવે છે! મારા પુરાણા સ્કૂટરનું પૈસા બચતા રહ્યું છે, તેથી હું શિક્ષક તાલીમ પર સાઈકલથી જ જાઉં છું – ગાડી ઓછી હોવાથી હવા પણ શુદ્ધ મળે છે. મારા વિદ્યાર્થીઓ પણ હવે મને 'સાઈકલ-માસ્તર' કહે છે!

ઓફ, એન્ટ્રોપી, એવેલેબિલિટી... એ બધું યાદ કરતાં મારું માથું ફરવા માંડે! મેકેનિકલના દિવસોમાં મેં તો ઘણા ફ્રિજરેશન સાયકલના ડાયાગ્રામ દોર્યા હતા, પણ આજે મારો પાયથોન કોડ જે 'કૂલ' કરે છે એની સામે એ બધી થિયરી ફિકી લાગે. અસલ જીવનની સમસ્યા તો મારી સ્કૂટરનું એ.સી. સમજાય છે, મને સમજાય છે નહિ – તે દિવસોમાં પણ મારા ગરમીથી તપેલા રૂમમાં પંખો ફેરવતો એ ચક્ર જ વધુ વ્યવહારુ લાગતું!

ભાઈ, INSACOG variants એ રોગની genetic fingerprint જેવું છે, જે લેબમાં samplesની genome sequencing થી મળે. પહેલા 10 લેબમાં શરૂઆત કરી કારણ કે capacity અને experts ઓછા હતા, પણ પછી variant track કરવા માટે lab બઢાવવી પડી. હજી samples ઓછા sequence થાય એનું કારણ resourcesની તંગી છે — machines મહઁગી છે, અને કામ કરનારા લોકો પણ ઓછા. મારી teacher training અને data entryની નોકરી વચ્ચે, મને પણ પગાર ઓછો હોવા છતાં જે કંઈ છે તેમાંથી જ સ્કૂટર સમારવા માટે પૈસા બચાવવા પડે છે — તો સરકારી લેબમાં કેટલી મુશ્કેલી હશે, એ હું અહીંથી સમજું!

Arre, phantom traffic jams to evu che ke accident na hoy toh pan traffic ruk jay che, ane stop-and-go waves banavi deva ma drivers na zyada brake marvathi ek chain reaction thay che! Par mane Bengaluru ni metro bus ma roj safar karta evu lagyu ke aya to bus na frequent stops ane auto-walo na cutting mari waves banavi de che, accident vagar! Log sochte hain ke car valo nu kaam che, par maro to bus ma conductor pachi bhagtu hu station sudhi pahonchva mate, ane mari students ni letters vaparva ni tension ma evu lagay che ke traffic to mane pachad chodti jay che!

ભાઈ, હું તો શાકાહારી ચાલુ, એવી વસ્તુની સફાઈ અને રાંધણની પ્રક્રિયા જોઈને જ મારું મન ઊઠી જાય! મારા તો કાકા રસોઈયા છે, પણ એની રસોડાશાળામાંય માંસ નોંધાય નહીં. મારી જૂની સ્કૂટર ઠીક કરાવવા પૈસા બચાવું છું, પણ એમાં ફાડા પડેલા ટાયર જોવા પડે છે – એટલી સફાઈ મેં તો ક્યારેય નથી કરી!

campus health centre wale toh bas dawai de ke bhej dete hain, bhai! seriously, agar fever thoda bhi high hai toh ghar bhejne ka order jaldi aa jaata hai. maine apni roommate ko dekha hai, usko sirf 101 degree fever tha aur use train pakda ke ghar bhej diya. meri toh second-hand scooter phati hui hai, warna mujhe bhi monsoon se pehle yahi se bhagna padta agar bukhar chad gaya toh!

આખી વિધિમાં તો નવ-દંપતી બેસીને પરિવાર પાસેથી આશીર્વાદ અને સલ્હાણ લે છે, પણ મને તો એવું લાગે છે કે આ બધું બનાવટી અને ભવ્ય વેડિંગ હૉલમાં કરતાં ઘરમાં જ થવું જોઈએ. અમારું તો વેડિંગ હૉલમાં જ થયું, જ્યાં પેબેક કરવાની ઉતાવળ હતી અને ફોટોગ્રાફરનો ફ્લેશ જ સલામતી-કવચ લાગતો હતો! બધા પૈસા એ જ રસ્તેથી ગયા, અને હવે સ્કૂટર સરીકાસવાનું ભાગ્યે બાકી છે – એ વરસાદમાં ચાલે નહીં તો શિક્ષક તાલીમ પર જવાનું કેવું?

વીનસની પાસે તો પાણી નહીં હતું, એટલે ગરમી એકબીજાને ખાઈ ગઈ. અમારી પૃથ્વી પાસે સમુદ્ર હતો, જેણે કાર્બન સમાઈ લીધો. પણ હવે તો એ જ સમુદ્ર ઊબકારા આવે એવો ગરમ થઈ રહ્યો છે. મને યાદ છે, જ્યારે હું છોકરો હતો ત્યારે കેરળમાં મોંમ રઝાળી જતો, અને આજે એ જ મહીનોમાં પંખો પણ થાકી જાય છે. અમે કહ્યું, "સમુદ્ર તો શોષી લેશે," પણ હવે એ ભરાઈ ગયો.

આ ફ્રોઈડની સપનાની વાતો તો મેં સાંભળી છે, પણ મનેથી તો સપના અલ્લાહ તાલાનો ઇશારો હોય છે. મારો ભત્રીજો જ્યારે બીમાર હતો, ત્યારે મેં સપના માં એક કાળો કાગડો જોયો; લોકોએ એની 'લેટન્ટ' અર્થઘટન કરી, પણ મેં તો દવા કરાવી - એ જ 'મેનીફેસ્ટ' હકીકત છે! પુસ્તક કેટલાં વેચ્યાં એ ક્યાં યાદ રહે? મારી પાસે તો મારા વિદ્યાર્થીઓના હસ્તાક્ષરવાળા કાગળોનો ખજાનો છે.

ભાઈ, DEXA સ્કેન તમારી હાડકાંની ઘનતા માપે છે, અને T-score -2.5 એ ઓસ્ટિયોપોરોસિસ સૂચવે છે – બસ, ડૉક્ટર તો એમ જ કહેશે. પણ મારો જ નિજી અનુભવ કહે છે કે હું તો રોજ પાંચ કિમી દોડું છું અને ગમે તેટલો score આવે, હાડકાં તો લોઢા જેવા લાગે! મારી તો પહેલી સ્કેનમાં આવ્યું તે ઉપરથી ટ્રેનિંગ બદલી નાખી અને હવે તાકાત બેહતર થઈ છે.